Od 21 marca w Centrum Kultury ZAMEK w Poznaniu prezentowana będzie wystawa czasowa „AI – Algorytmy Iluzji”, podejmująca krytyczną refleksję nad sztuczną inteligencją jako zjawiskiem kulturowym, społecznym i politycznym. To opowieść nie tylko o technologii, ale też o tym, co znaczy być człowiekiem w świecie algorytmów, danych i połączeń. Wśród zaproszonych artystów i artystek znaleźli się twórcy i twórczynie podejmujący problematykę nadzoru, infrastruktury danych, pracy cyfrowej i ekonomii uwagi, m.in. Trevor Paglen, Agnieszka Kurant, Anna Ridler czy Przemysław Jasielski. Wystawę będzie można oglądać do 12 lipca 2026.
Tytuł wystawy wskazuje na podwójny wymiar myślenia o AI (z ang. Artificial Intelligence). „Algorytmy” odsyłają do matematycznych i informatycznych procedur stanowiących fundament systemów określanych mianem sztucznej inteligencji. „Iluzje” natomiast odnoszą się zarówno do sposobu ich działania, jak i do narracji budowanych wokół technologii przez przemysł oraz instytucje władzy.
Biały królik w kapeluszu iluzjonisty
Jak mówią kuratorki wystawy, Sylwia Szykowna i Aleksandra Kosior: „Choć systemy AI są obecnie powszechnie dostępne i szeroko wykorzystywane, nie zawsze towarzyszy temu zrozumienie, jak działają, jak powstają oraz czym właściwie są. W tym sensie sztuczna inteligencja zdaje się funkcjonować w zbiorowej wyobraźni niczym kapelusz iluzjonisty. Do nieprzeniknionego czarnego cylindra – aplikacji lub programu – wrzucamy kilka składników: komend, promptów, by po chwili ujrzeć całkiem realnego „białego królika” lub odpowiedź na skrywane nawet przed bliskimi pytanie. Dlatego właśnie mówimy o „czarnej skrzynce technologii” – nieprzejrzystej dla ludzkiego wzroku i poznania. Tymczasem za uwodzącą nasze zmysły iluzją, skrywają się mniej lub bardziej skomplikowane instrukcje – algorytmy”.
Materialność AI
Na wystawie znajdą się obiekty artystów i artystek tworzących w nurcie sztuki współczesnej i nowych mediów. Nie zobaczymy jednak generatywnych obrazów tworzonych przez algorytmy sztucznej inteligencji, a prace krytycznie podejmujące temat AI. Będą one pokazywać, że sztuczna inteligencja nie jest bytem abstrakcyjnym. To materialna infrastruktura: centra danych, podmorskie kable, wydobywane minerały, energia oraz ludzka praca. Prezentowane realizacje obejmują instalacje, prace wideo, projekty
badawcze oraz wizualizacje danych. Artyści i artystki analizują m.in. to, „co widzą” algorytmy, w jaki sposób powstają zbiory treningowe oraz jakie relacje władzy wpisane są w procesy klasyfikacji i predykcji. Szczególne miejsce zajmują „kapsuły czasu” ‒ archiwalne materiały i dokumenty zestawione ze współczesnymi pracami, ukazujące historyczną ciągłość technologicznych wyobrażeń.
Wśród prezentowanych prac zobaczyć będzie można prace polskich oraz zagranicznych artystów i artystek. Wśród nich znajdą się między innymi „Ludzkie komputery” kolektywu Rybn.org, opowiadające o relacji człowieka z komputerem w formie gry sięgającej do historii automatu szachowego zwanego „Mechanicznym Turkiem”. „Pętle krosna” Cécile Babiole to praca łącząca kodowanie komputerowe z tkaniem pojmowanym jako proces algorytmiczny, a jej tłem będzie przemilczana praca kobiet – zarówno tkaczek i „żywych komputerów”, czyli kobiet stojących za rozwojem programowania. Istotna w narracji o AI będzie monumentalna praca „Calculating Empires. A Geneology of Power and Technology” autorstwa badaczki Kate Crawford i Vladana Jolera, prezentowana po raz pierwszy w 2024 roku na Biennale Architektury w Wenecji. Wystawa obejmie Salę Wystaw i przestrzenie historyczne CK ZAMEK.
Artist talk, oprowadzania, warsztaty i uniwersum Lema
Przez cały czas trwania wystawy towarzyszyć jej będą wydarzenia pozwalające na pogłębienie wątków poruszanych na ekspozycji: spotkania z artystami i artystkami, zwiedzania adresowane do różnych grup odbiorców i odbiorczyń, oprowadzania kuratorskie i warsztaty. W Holu Wielkim CK ZAMEK będzie można oglądać również wystawę towarzyszącą pt. „Retro-Elektro. Uniwersum Lema według Mroza”. Do jej oglądania organizatorzy zapraszają od 31 marca do 31 maja.
Program interdyscyplinarny będzie pogłębieniem refleksji nad środowiskowymi kosztami rozwoju AI, etyką automatyzacji oraz wpływem technologii na edukację, rynek pracy i praktyki artystyczne. Organizatorzy stawiają na scalanie perspektywy sztuki, nauk humanistycznych i ścisłych.
„Od sztuczki do sztuki”
Wystawa „AI – Algorytmy Iluzji” nie będzie prezentacją technologicznych nowinek ani demonstracją spektakularnych możliwości systemów generatywnych. To propozycja namysłu nad tym, co pozostaje niewidoczne: nad społecznym i materialnym zapleczem algorytmów, nad relacjami władzy, które je kształtują oraz nad odpowiedzialnością użytkowników i użytkowniczek, jak też instytucji.
„AI – Algorytmy Iluzji”
Wystawa czasowa w Centrum Kultury ZAMEK w Poznaniu
21.03‒12.07.2026
Kuratorki: Sylwia Szykowna, Aleksandra Kosior
Osoby artystyczne:
Cécile Babiole, Kate Crawford, Weronika Gęsicka, Paweł Janicki, Przemysław Jasielski, Vladan Joler
Jarosław Klupś, Jakub Koźniewski, Agnieszka Kurant, Ania Malinowska, Trevor Paglen, Anna Ridler, RYBN.ORG, Joanna Żylińska
Aranżacja: Wojciech Luchowski
Produkcja: Anna Fiszer, Dorota Żaglewska
Program towarzyszący: Magdalena Dworak-Mróz
Identyfikacja wizualna: Agata Kulczyk
Mecenas: Orlen
Partnerzy wystawy: Ars Electronica Linz GmbH, Beyond.pl, British Council, Międzynarodowe Biennale Sztuki Mediów WRO, Centrum Szyfrów ENIGMA w Poznaniu, HAT Humanities/Art/Technology Reasearch Center, Muzeum Ziemi UAM, Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu, Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Sponsorzy wystawy: Asseco Poland, Beyond.pl
Patroni medialni: Dwójka Polskie Radio, „Polityka”, Projekt Pulsar, Magazyn „SZUM”, Radio Afera, „DYNKS. Poznański magazyn kulturalny”
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury Materiały prasowe: https://ckzamek.pl/podstrony/56-pressroom/ Kontakt dla mediów / akredytacje medialne:
Biuro Prasowe CK ZAMEK | press@ckzamek.pl Anna Gruszka | tel. 607 609 027
