Kultura wizualna w dobie terroryzmu - Kulturoznawstwo UAM
Kultura wizualna w dobie terroryzmu

Jacek Zydorowicz

Wydawnictwo Naukowe WNS, Poznań 2018

wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
1. Twarze terroru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
2. Perspektywa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
2.1. Sztuka i terroryzm – niebezpieczne sąsiedztwo? . . . . . . . . . . . . . . . . 19
2.2. Podstawowe pojęcia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
2.2.1. Terroryzm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23
2.2.2. Kultura wizualna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
1. ROTE ARMEE FRAKTION W MECHANIZMACH PAMIĘCI KULTUROWEJ . . . . . . . . 47
1.1. Krótko o kontrkulturowych kontekstach i historii Rote Armee Fraktion . . 49
1.2. Twórcy kina wobec RAF . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
1.3. Sztuka w zwierciadle archiwum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68
1.4. Sztuki wizualne wobec społecznego kryzysu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86
2. THE TROUBLES. IKONOGRAFIE KONFLIKTU ULSTERSKIEGO . . . . . . . . . . . . . . . 89
2.1. Murale protestanckich lojalistów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92
2.2. Murale katolickich republikanów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97
2.3. Konflikt z perspektywy świata sztuki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107
2.3.1. Problemy artystycznych polityk upamiętniania . . . . . . . . . . . . . . . 108
2.3.2. Pokonfliktowe archiwa sztuki i projekty kuratorskie . . . . . . . . . . . 113
2.3.3. Performerski ikonoklazm jako odpowiedź na lokalny kryzys
reprezentacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116
2.3.4. Mocne i subtelne idiomy lokalne w sztuce instalacji i obiektów . . 119
2.3.5. Fotograficzne replikacje jako kontrolowane powroty do źródeł traumy 122
2.4. Troubles w dramatach kinowych i telewizyjnych ……………… 135
3. EKONOMIA POLITYCZNA OBRAZU. SZTUKA A SPRAWA PALESTYŃSKA . . . . . . 157
3.1. Siła Magnum. Fotoreporterzy wojenni jako twórcy obrazów
kolektywnej świadomości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163
3.2. Sztuka palestyńska z perspektywy amerykańskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . 167
3.3. Sztuka palestyńska z perspektywy europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173
3.4. Sztuka palestyńska z perspektywy lokalnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187
3.5. Perspektywa hybrydyczna: epizody lokalne o zasięgu globalnym
i artystyczny nomadyzm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191
3.6. Sprawa palestyńska w sztuce izraelskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198
3.7. Kinowa „wiwisekcja” terrorysty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214
4. CZAS AL-KAIDY. ZAMACHY Z 11 WRZEŚNIA 2001 roku I ICH NASTĘPSTWA
W OPTYCE KULTURY WIZUALNEJ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225
4.1. Sztuka wokół ground zero . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231
4.2. W stronę nowej ikonografii terroru – kultura wizualna wobec następstw
11 września. Wybrane przykłady . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249
4.2.1. Design i zbrodnia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249
4.2.2. Terror w sztuce czy terror sztuki? Kultura artystyczna
jako społeczny alergen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253
4.2.3. Imaginarium okrucieństwa. Wojna, tortury i terroryzm
w perspektywie sztuki zachodniej i irackiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270
4.2.4. Niespektakularne detronizacje – Saddam Husajn –
Osama bin Laden – Mu’ammar al-Kaddafi . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300
4.3. Euro-dżihad Al-Kaidy: Madryt i Londyn vs. karykatury Mahometa . . . . . 331
4.4. Dwa pytania zamiast konkluzji: Terroryzm zmienił świat, czy sztuka
może powiedzieć to samo? Jak robić sztukę po 11 września? . . . . . . . . 343
5. CZAS PAŃSTWA ISLAMSKIEGO I JEGO NIEPAŃSTWOWY TERRORYZM . . . . . . . 347
5.1. ISIS – infekowanie strachem i kulturowe reakcje immunologiczne . . . . . 349
5.1.1. Globalizacja a terroryzm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350
5.1.2. Infekowanie strachem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 352
5.1.3. Czym straszy ISIS? …………………………….. 353
5.1.4. Kto boi się ISIS? Racjonalizacja strachu i lęków . . . . . . . . . . . . . . 361
5.1.5. Sztuka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367
5.1.6. Potraumatyczny dysonans poznawczy i jego redukowanie . . . . . . 372
5.2. Satyra wobec tragedii. Świat obrazów po zamachu na „Charlie Hebdo” . . . . 374
5.2.1. Atak i jego przyczyny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 375
5.2.2. Efekt Je suis Charlie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 377
5.2.3. Toonophilia vs. toonophobia – napięcia wokół satyry obrazkowej . . 380
5.2.4. Militarno-ikoniczna osobowość naszych czasów . . . . . . . . . . . . . . 384
5.2.5. Radykalny zwrot w kulturze – fundamentalizm kontra populizm . . 386
PODSUMOWANIE, czyli z konieczności tymczasowe konkluzje dotyczące doby
terroryzmu, która wciąż trwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391
1. Strategie i taktyki komunikacji wizualnej terrorystów w ostatnich dekadach 392
2. Konsekwencje kulturowe tej komunikacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 393
3. Polityki obrazowania terroryzmu w mediach i w kulturze artystycznej . . . 397
4. Rola sztuki we współtworzeniu archiwum terroryzmu . . . . . . . . . . . . . . . 400
BIBLIOGRAFIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403
Podziękowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 429

    Polityka prywatności

    1. Informacje ogólne

    1. Operatorem Serwisu amu.edu.pl jest Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, z siedzibą przy ul. H. Wieniawskiego 1, 61-712 Poznań.

    2. Serwis realizuje funkcje pozyskiwania informacji o użytkownikach i ich zachowaniu w następujący sposób:

      1. Poprzez dobrowolnie wprowadzone w formularzach informacje.

      2. Poprzez zapisywanie w urządzeniach końcowych pliki cookie (tzw. "ciasteczka").

      3. Poprzez gromadzenie logów serwera www, będącego w posiadaniu Operatora Serwisu.

    2. Informacje w formularzach

    1. Serwis zbiera informacje podane dobrowolnie przez użytkownika.

    2. Serwis może zapisać ponadto informacje o parametrach połączenia (oznaczenie czasu, adres IP).

    3. Dane w formularzu nie są udostępniane podmiotom trzecim inaczej niż za zgodą użytkownika.

    4. Dane podane w formularzu są przetwarzane w celu wynikającym z funkcji konkretnego formularza, np w celu dokonania procesu obsługi rejestracji na kurs bądź kontaktu z zainteresowanym.

    3. Informacja o plikach cookies

    1. Serwis korzysta z plików cookies.

    2. Pliki cookies (tzw. „ciasteczka”) stanowią dane informatyczne, w szczególności pliki tekstowe, które przechowywane są w urządzeniu końcowym Użytkownika Serwisu i przeznaczone są do korzystania ze stron internetowych Serwisu. Cookies zazwyczaj zawierają nazwę strony internetowej, z której pochodzą, czas przechowywania ich na urządzeniu końcowym oraz unikalny numer.

    3. Podmiotem zamieszczającym na urządzeniu końcowym Użytkownika Serwisu pliki cookies oraz uzyskującym do nich dostęp jest Operator Serwisu.

    4. Pliki cookies wykorzystywane są w następujących celach:

      1. tworzenia statystyk, które pomagają zrozumieć, w jaki sposób Użytkownicy Serwisu korzystają ze stron internetowych, co umożliwia ulepszanie ich struktury i zawartości;

      2. utrzymanie sesji Użytkownika Serwisu (po zalogowaniu), dzięki której Użytkownik nie musi na każdej podstronie Serwisu ponownie wpisywać loginu i hasła;

      3. określania profilu użytkownika w celu wyświetlania mu dopasowanych materiałów w sieciach reklamowych, w szczególności sieci Google.

    5. W ramach Serwisu stosowane są dwa zasadnicze rodzaje plików cookies: „sesyjne” (session cookies) oraz „stałe” (persistent cookies). Cookies „sesyjne” są plikami tymczasowymi, które przechowywane są w urządzeniu końcowym Użytkownika do czasu wylogowania, opuszczenia strony internetowej lub wyłączenia oprogramowania (przeglądarki internetowej). „Stałe” pliki cookies przechowywane są w urządzeniu końcowym Użytkownika przez czas określony w parametrach plików cookies lub do czasu ich usunięcia przez Użytkownika.

    6. Oprogramowanie do przeglądania stron internetowych (przeglądarka internetowa) zazwyczaj domyślnie dopuszcza przechowywanie plików cookies w urządzeniu końcowym Użytkownika. Użytkownicy Serwisu mogą dokonać zmiany ustawień w tym zakresie. Przeglądarka internetowa umożliwia usunięcie plików cookies. Możliwe jest także automatyczne blokowanie plików cookies Szczegółowe informacje na ten temat zawiera pomoc lub dokumentacja przeglądarki internetowej.

    7. Ograniczenia stosowania plików cookies mogą wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronach internetowych Serwisu.

    8. Pliki cookies zamieszczane w urządzeniu końcowym Użytkownika Serwisu i wykorzystywane mogą być również przez współpracujących z operatorem Serwisu reklamodawców oraz partnerów.

    9. Zalecamy przeczytanie polityki ochrony prywatności tych firm, aby poznać zasady korzystania z plików cookie wykorzystywane w statystykach: Polityka ochrony prywatności Google Analytics

    10. Pliki cookie mogą być wykorzystane przez sieci reklamowe, w szczególności sieć Google, do wyświetlenia reklam dopasowanych do sposobu, w jaki użytkownik korzysta z Serwisu. W tym celu mogą zachować informację o ścieżce nawigacji użytkownika lub czasie pozostawania na danej stronie.

    11. W zakresie informacji o preferencjach użytkownika gromadzonych przez sieć reklamową Google użytkownik może przeglądać i edytować informacje wynikające z plików cookies przy pomocy narzędzia: https://www.google.com/ads/preferences/

    4. Logi serwera

    1. Informacje o niektórych zachowaniach użytkowników podlegają logowaniu w warstwie serwerowej. Dane te są wykorzystywane wyłącznie w celu administrowania serwisem, w celu zapewnienia jak najbardziej sprawnej obsługi świadczonych usług hostingowych oraz analizy zachowań na stronie

    2. Przeglądane zasoby identyfikowane są poprzez adresy URL. Ponadto zapisowi mogą podlegać:

      1. czas nadejścia zapytania,

      2. czas wysłania odpowiedzi,

      3. nazwę stacji klienta – identyfikacja realizowana przez protokół HTTP,

      4. informacje o błędach jakie nastąpiły przy realizacji transakcji HTTP,

      5. adres URL strony poprzednio odwiedzanej przez użytkownika (referer link) – w przypadku gdy przejście do Serwisu nastąpiło przez odnośnik,

      6. informacje o przeglądarce użytkownika,

      7. Informacje o adresie IP.

    3. Dane powyższe nie są kojarzone z konkretnymi osobami przeglądającymi strony.

    4. Dane powyższe są wykorzystywane dla celów administrowania serwerem oraz analizy zachowań
      na stronie.

    5. Udostępnienie danych

    1. Dane podlegają udostępnieniu podmiotom zewnętrznym wyłącznie w granicach prawnie dozwolonych.

    2. Dane umożliwiające identyfikację osoby fizycznej są udostępniane wyłączenie za zgodą tej osoby.

    3. Operator może mieć obowiązek udzielania informacji zebranych przez Serwis upoważnionym organom na podstawie zgodnych z prawem żądań w zakresie wynikającym z żądania.

    6. Zarządzanie plikami cookies – jak w praktyce wyrażać i cofać zgodę?

    1. Jeśli użytkownik nie chce otrzymywać plików cookies, może zmienić ustawienia przeglądarki. Zastrzegamy, że wyłączenie obsługi plików cookies niezbędnych dla procesów uwierzytelniania, bezpieczeństwa, utrzymania preferencji użytkownika może utrudnić, a w skrajnych przypadkach może uniemożliwić korzystanie ze stron www

    2. W celu zarządzania ustawieniami cookies wybierz z listy poniżej przeglądarkę internetową/ system i postępuj zgodnie z instrukcjami:

      1. Internet Explorer

      2. Chrome

      3. Safari

      4. Firefox

      5. Opera

      6. Android

      7. Safari (iOS)

      8. Windows Phone

      9. Blackberry

    Ten serwis używa plików "cookies" zgodnie z POLITYKA PRYWATNOŚCI. Brak zmiany ustawień przeglądarki oznacza jej akceptację.
    Skip to content